تبلیغات
زمین شناسی و علوم مرتبط با آن - گنبدهای نمکی
زمین شناسی و علوم مرتبط با آن

لینکدونی

آرشیو موضوعی

آرشیو

لینکستان

صفحات جانبی

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

گنبدهای نمکی

بطور کلی برجستگیهایی که توسط نمک به علت حرکات و بالا آمدن آن ایجاد می*گردد، گنبد نمکی ( Saltdom ) نامیده می*شود. بدیهی است اشکال خارجی تمامی گنبدهای نمکی یکسان و یک شکل نبوده و بستگی به سنگهای پوششی آن ، فشار درونی و میزان آن دارد. به عبارت دیگر گنبد نمکی عبارت است از ساختمان زمین *شناسی گنبدی شکلی که هسته آن از نمک تشکیل شده است. از نظر مکانیسم تغییر شکل، نمونه تغییر شکل پلاستیکی است. حرکت اینگونه مواد پلاستیکی سبب ایجاد چین*های دیاپیری می*شود و به همین جهت از نظر زمین شناسی ساختمانی نیز قابل مطالعه و بررسی است.
● اجزای گنبدهای نمکی
هر گنبد نمکی شامل یک هسته مرکزی که از نمک تشکیل شده است و بخشی که اطراف هسته مرکزی را احاطه می*کند و از سنگهای رسوبی محلی تشکیل شده است، می*باشد. معمولا از رسوبات نمکی هسته مرکزی جوانتر است. در بیشتر گنبدهای نمکی ، سطح فوقانی بوسیله طبقات رسوبی پوشیده شده و تشکیل پوششی را می*دهد که به آن پوش سنگ می*گویند. در بعضی از گنبدهای نمکی ، ضخامت پوش سنگ به چند صد متر می*رسد و بعضی از گنبدهای نمکی نیز فاقد پوش سنگ است. مثلا گنبد نمکی قم که در شمال ارتفاعات زنگار منطقه قم قرار دارد، فاقد پوش*سنگ است. پوش سنگها معمولا از سنگهای آهکی ، ژیپس و انیدریت تشکیل می*شود. در بعضی موارد پوش سنگ حاوی ذخایری از مواد گوگردی است.
● شکل گنبد نمکی
از نظر جکسون و تالبوت (۱۹۸۶) ، ساختمانهای نمکی ممکن است به صورت تاقدیس نمکی (Salt anticlines) بالشهای نمکی (Salt pillows) ، برجستگیهای تیغه مانند نمکی (Saltridges) ، امواج نمکی (Salt Waves) ، استوکهای نمکی (Salt stocks) و غیره باشد. شکل گنبد نمکی متغیر است. دیواره بسیاری از گنبدهای نمکی دارای شیب زیاد در حدود ۸۰ تا ۹۰ درجه به طرف خارج است. گنبدهای نمکی متقارن ، کمیاب و اغلب گنبدها نامتقارن و شیب دیواره*ها در جهت مختلف متفاوت است. مقطع بیشتر گنبدهای نمکی نزدیک به دایره و در بعضی از گنبدها بیضی شکل است. گسترش افقی گنبدها بسیار متغیر و اغلب چندین کیلومتر است.

●● انوع گنبدهای نمکی از نظر عمق سطح فوقانی
● گنبدهای نمکی کم عمق
معمولا سطح فوقانی این گنبدها از سطح زمین کمتر از یک کیلومتر است. مانند گنبدهای نمکی ایران.
● گنبدهای نمكی دارای عمق متوسط
سطح فوقانی آنها بین یک یا ۱.۵ کیلومتری سطح زمین قرار دارد.
● گنبدهای نمکی عمیق
فاصله آنها از سطح زمین از ۱.۵ کیلومتر متجاوز است. اطلاعات حاصل از حفاریها نشان می*دهد که بعضی از گنبدهای نمکی در اعماق بیش از ۳۰۰۰ متر از سطح دریا توسعه دارد.
● مکانیسم تشکیل گنبدهای نمکی
حرکت نمک با توجه به خاصیت شکل پذیری آن به سمت بالا به علت ضخامت قابل توجه طبقات روی آن است و این ضخامت باید به اندازه*ای باشد که نیروی محرکه*ای جهت جابجایی آن بوجود آید. بنابراین سرعت حرکت نمک نمی*تواند در همه جا یکسان باشد. در این صورت با حرکت نمک به سمت بالا قدرت و نیروی محرکه فوق کاهش پیدا کرده و با افزایش بار ، رسوبات نمک حرکت قائم خود را ادامه می*دهد. این حرکت می*تواند در هر سال از ۰.۱ تا یک میلیمتر باشد.
● منشا گنبدهای نمکی
در نقاطی که گنبدهای نمکی یافت می*شود، اغلب در زیرزمین لایه*های ضخیمی از نمک موجود است که به لایه*های تغذیه کننده گنبد نمک موسوم است. ضخامت این لایه*های نمک متفاوت و در موارد استثنایی از هزار متر بیشتر است. به نظر نتلتن (**Nettelton) اگر در بالای یک طبقه نمک اصلی ، تاقدیسی با شیب بسیار ملایم وجود داشته باشد حرکت نمک به طرف بالا شروع می*شود و نمک از لایه*های تغذیه کننده بیرون کشیده می*شود. عاقبت نمک در طبقات نمکدار مجاور ممکن است به اندازه*ای نازک و فشرده شود که افزایش بیشتر نمک غیرممکن گردد. نازک شدن طبقات نمکدار موجب فرو نشستن طبقات رویی آنها و ایجاد شیب به طرف خارج از گنبد می*شود. این شیب در فاصله دور به طرف گنبد است و در نتیجه ناودیسی بوجود می*آید که به نام ناودیس حاشیه*ای یا کناری معروف است. ضخامت لایه*های تغذیه کننده نمک متفاوت است و یکی از راههایی که برای تعیین ضخامت این لایه*ها بکار می*رود، تعیین گودی ناودیس*های کناری گنبدهای نمک است. از آنجایی که این ناودیسها به احتمال زیاد بر اثر تغذیه نمک به گنبدهای نمکی در اطراف گنبد تشکیل می*شود، باید لایه نمک حداقل برای ضخامتی معادل گودی ماکزیمم ناودیس کنار *باشد.
● مراحل تشکیل گنبد نمکی
▪ تشکیل طبقات با شیب ملایم.
▪ تشکیل تاقدیس ساده گنبدی شکل.
▪ تشکیل گنبد نمکی حقیقی.
● اشکال مختلف گنبدهای نمکی (Salt dom) یا (Diapiricfolds)
گنبدهای نمکی متقارن :
کمیاب تر بوده و شیب آنها در طرفین تقریبا مساوی است.
▪ گنبدهای نمکی نامتقارن :
این گنبدها فراوان تر بوده و شیب دامنه اطراف آن نامساوی است. شکل کلی مقطع عرضی گنبدهای نمکی بیشتر دایره و در برخی از آنها بیضی شکل است و گسترش آن در روی زمین از ۵۰۰ متر تا۸ کیلومتر (در آمریکا) و در شمال شرقی دریای خزر بین ۵ تا ۱۲ کیلومتر گزارش شده است.
●● اهمیت ساختمان گنبدهای نمکی در زمین شناسی نفت
● نفتگیرهای گنبد نفتی (Salt dom traps)
نمک در گنبدهای نمکی ، ابتدا به صورت لایه*های رسوبی بوده*اند که در حوضه*های مختلف به سن پرکامبرین – کامبرین )مثلا حوضه زاگرس ایران) تا دوران سنوزوئیک)حوضه زاگرس ، ایران مرکزی و رومانی) وجود داشته*اند. وزن مخصوص نمک از دیگر سنگهای رسوبی کمتر و خاصیت شکل پذیری (Plasticity) آن بیشتر است. چنانچه نمک در زیر طبقات ضخیم قرار گیرد، بعلت حرارت زمین گرمائی و فشار ناشی از وزن طبقات به حال نیمه سیال در می*آید و چون وزن مخصوصش از سنگهای فوقانی کمتر است، به نقاط ضعف لایه*های بالایی که معمولا قله تاقدیسها و یا سطوح گسلی است، نفوذ نموده و به طرف سطح زمین حرکت می*کند. هنگامی که توده نمک به صورت ستون استوانه*ای شکل درآمد، اختلاف فشار استاتیک در ستونی که استوانه نمک در آن قسمت قرار دارد و قسمتهای مجاور آن بیشتر شده و به حرکت توده نمک شتاب بیشتر می*دهد. نفتگیرهای گنبد نمکی نسبت به سایر انواع نفتگیرهای ساختمانی وضع پیچیده تری داشته و بعلت مکانیسم تشکیل آن که شکافتن طبقات فوقانی را در پی دارد، با گسلهای متعدد همراه است.
● گنبدهای نمکی هرمز
گنبدهای نمکی هرمز در خلیج فارس جزایر کوچکی را تشکیل می*دهد. نمکهای هرمز در جنوب ایران ، چین*های دوران سوم کوههای زاگرس را بدون داشتن جهت خاصی سوراخ کرده است. بطوری که در تمام موارد و محلهای ممکن از قبیل قله ، پهلو ، محور تاقدیس و ناودیس و در روی گسلها دیده می*شود. این گنبدهای نمکی با رسوبات دوران سوم ، کرتاسه و بطور محلی با ژوراسیک دارای سطح برخورد دیاپریک است. بنابراین بطور محقق سن آنها از ژوراسیک قدیمی تر است. بطور کلی فعلا سن این تشکیلات را به پروتروزوئیک یا اینفراکامبرین نسبت می*دهند و آن را هم ارز جانبی تشکیلات دولومیتی سلطانیه در ایران شمالی می*دانند. به نظر می*رسد که حرکات کوهزایی آسینتیک حداقل در شمال کرمان موجب پیدایش حوضه و یا حوضه*هایی جهت تشکیل رسوبات نمکی هرمز گردیده است.
گنبدهای نمکی هرمز در طی حرکات کوهزایی آلپ در طبقات فوقانی خود تزریق شده است. وجود گنبدهای نمکی نتیجه تزریق پلاستیکی سنگ نمک در سنگهای رسوبی اطراف است. نمک هسته گنبدهای نمکی از طبقات زیرین مشتق می*شود. علت اساسی حرکت نمک و گنبدهای نمکی بطور دقیق معلوم نیست. عده*ای از زمین *شناسان عقیده دارند که نیروهای تکتونیکی ، عامل اصلی حرکت گنبدهای نمکی است. چنانکه در رومانی ، فشارهای افقی عامل اصلی حرکت نمک و تشکیل گنبدهای نمکی است و طرز توسعه و وضع گنبدهای نمکی با محور چین خوردگیهای مهم ناحیه تطبیق می*کند.
● پدیده*های مؤید جریان و شکل پذیری نمک در گنبدهای نمکی
▪ حرکت نمک به صورت یخچال در اطراف گنبد.
▪ انحنا و گنبدی شکل شدن طبقات روی نمک در گنبدهایی که نمک آنها هنوز به سطح زمین نرسیده اند.
▪ وجود کلاهک (Cap rock) در روی گنبدهای نمکی.
● میادین مهم نفت و گاز در نفتگیرهای گنبدهای نمکی
▪ نفتگیرهای آمریکا.
▪ نفتگیرهای اروپا.
▪ گنبدهای نمکی ایران.
▪ حوضه رسوبی زاگرس (خلیج فارس)
▪ گنبدهای نمکی جنوب سمنان (کویر مرکزی)
●● انواع نفتگیرهای حاصل از گنبدهای نمکی
● نفتگیر کلاهک گنبد نمکی
در بالای ستون نمک ، کلاهک برشی از خرده سنگهای سختی که نمک از طبقات جدا نموده ، تشکیل می*شود. این برش اگر در شرایط مناسب قرار گیرد می*تواند محل تجمع نفت و گاز گردد. بدیهی است در این نوع نفتگیر گنبد نمکی هنوز در سطح زمین ظاهر نشده است.
● نفتگیرهای دامنه*ای گنبد نمکی
گنبد نمکی از شروع حرکت ، طبقات فوقانی را خم نموده و سپس آنها را شکسته و شیبی در خلاف جهت حرکت ستون نمک به آنها می*دهد. این لایه*های شیب دار در فراشیب به ستون نمک که نفوذ ناپذیر است ختم می*شوند. اگر این لایه*ها دارای توالی مناسبی از سنگ مخزن و سنگ پوششی بوده و نفت نیز در منطقه تولید شده باشد، ممکن است کانسار نفت بطور قابل توجهی در دامنه گنبد نمکی تشکیل شود.
● نفتگیر فوق کلاهک (Super Car trap)
اگر گنبد نمکی به سطح زمین برسد ممکن است باعث انحنا طبقات فوقانی شده و نفتگیرهای تاقدیسی گنبدی شکلی را ایجاد نماید که می*تواند در رده نفتگیرهای تاقدیسی هم قرار گیرد. میدان نفتی دمام در عربستان سعودی نمونه*ای از این نوع نفتگیر است.
● نفتگیرهای چینه*ای (Stratigraphy traps)
در سنگ مخزن مناسبی که حرکت هیدروکربنها در آن میسر است و بر روی آن سنگ پوشش قرار دارد، قطع نفوذپذیری در جهت فراشیب (Up dip) اثر وجود تاقدیس یا گسل را در تجمع نفت و گاز دارد. قطع نفوذ پذیری ممکن است سریع و یا تدریجی باشد و طبقه بطور جانبی و به آرامی تغییر رخساره داده ، مثلا از ماسه سنگ به ماسه سنگ رسی و نهایتا رس تبدیل گردد. در سنگهای آهکی نفوذ پذیر تغییر رخساره به آهک مارنی و نهایتا به مارن و شیل صورت می*پذیرد. شیب دار بودن لایه نفوذ پذیر حتی به مقدار کم یک عامل لازم برای ایجاد نفتگیرهای چینه*ای است. کشف نفتگیرهای چینه*ای به مراتب دشوار تر از یافتن نفتگیرهای ساختمانی است. زیرا مطالعات چینه شناسی و رسوب شناسی دقیق و پیگیری را لازم دارد.
● نفتگیرهای ریفی
گرچه در بین ریفهای جدید ریفهای مرجانی عمومیت دارند ولی در دورانهای گذشته زمین شناسی جانداران مختلفی نظیر آلگهای آهکی ، بریوزوآ (Bryozoa) ، اسفنج (Sponges) نیز ریف ساز بوده*اند. بدنه اصلی ریف پس از سنگ شدن نیز بسیار متخلخل و نفوذپذیر است. طرف رو به دریای ریف (Fore reef) و سمت رو به خشکی ریف (back reef) را واریزه*های ریف (Reef talus) تشکیل می*دهد که با شیب زیاد به بخش عمیق تر دریا سرازیر می*شود

مدیریت میهن بلاگ
یکشنبه 25 مرداد 1388 11:06 ب.ظ
با سلام ، لطفا به این اطلاعیه ی مهم توجه کنید:
میهن بلاگ در راستای آزاد سازی فضای سرور های خود و ارایه ی خدمات بهتر و بیشتر به کاربران گرامی اقدام به حذف وبلاگ های بایر و رها شده کرده است پس حداقل تا 2 روز آینده از آدرس زیر برای روبات خودکار میهن بلاگ پیام ارسال کرده و وبلاگ خود را مجددا ثبت و فعال کنید در غیر این صورت وبلاگ شما به صورت خودکار حذف خواهد شد:
www.web-activing.mihanblog.com

کد فعال سازی شما:active263.wdp
وب لاگ: نام وبلاگ شما
نام کاربری: نام کاربری وبلاگ شما
رمز عبور:رمز عبور وبلاگ شما

با آرزوی سلامتی برای همه ی وبلاگ نویسان
آرش
یکشنبه 25 مرداد 1388 11:05 ب.ظ
سلام مرسی جالب بود بس لذت بردیم.هم متفاوت هم جالبناک.امیدوارم موفق باشی .
مهدی
یکشنبه 25 مرداد 1388 11:04 ب.ظ
سلام
من یک فروشگاه اینترنتی دارم که خیلی ارزون هست و با شرکت پست قرار داد داره یعنی در خونه هنگام دریافت کالا هزینه رو پرداخت میکنید این فروشگاه ارزون ترین فروشگاه بازی ، فیلم ، نرم افزار و... هست
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

درباره وبلاگ

مدیر وبلاگ : وحیده مرادنیا

آخرین پست ها

جستجو

نظرسنجی

  • نظر شما در مورد مباحث وبلاگ چیست؟





نویسندگان